Home > Kookboeken > Kliekjes, zuinigheid en Calvinisme

Kliekjes, zuinigheid en Calvinisme

26 januari 2009

Op het gevaar af dat u mij een zeurkous gaat vinden, kom ik tòch nog een keer terug op kliekjes, zuinigheid en Calvinisme.

Door het schrijven van twee eerdere stukjes raakte ik enigszins gegrepen door het onderlinge verband tusssen deze begrippen, en als bij toeval (dat zoals u weet niet bestaat…) zag ik vandeweek een uitzending van het uitstekende BBC televisieprogramma ‘A Victorian Farm‘.

Misschien moet ik daarover eerst iets meer vertellen:

A Victorian Farm is een geschiedkundig verantwoorde docusoap, waarin archeologen en historici een jaar lang op een boerderij leven en werken zoals in de Victoriaanse tijd.

In de aflevering van jongstleden zaterdag (24 januari, BBC 2) refereerde de deelnemende Ruth Goodman aan een kookboek uit de negentiende eeuw met als titel “The Family Save-all”.

Meteen zat ik op het puntje van m’n stoel: een kliekjeskookboek met zuinigheid als uitgangspunt. Is er soms sprake van een langduriger trend dan ik voor mogelijk had gehouden? Het werd tijd voor een historisch perspectief.

Om te beginnen heb ik het genoemde kookboek zèlf maar eens opgezocht. U kunt het raadplegen via DEZE webkoppeling.

Daarna heb ik Google nogmaals ingezet op de sleutelwoorden ‘kliekjes’, ‘koken’, ‘zuinig’ en ‘Calvinisme’. Uit het overzicht van gevonden treffers bleek dat ene meneer Stephen Mennell (verhip, alweer een Brit!) in 1987 een lezenswaard artikel heeft geschreven voor het toen 150-jarige tijdschrift De Gids.

Weliswaar handelt het verhaal meer in het algemeen over ‘Eten in Nederland’ maar toch waagt de schrijver zich aan uitspraken over de kenmerkende Nederlandse zuinigheid.

In zijn exposé onder meer de volgende citaten:

Wellicht wordt een beslissende(r) fase in de vorming van de ‘traditionele Hollandse keuken’ gemarkeerd door de verschijning in 1809 van ‘Aaltje: de Volmaakte en Zuinige Keukenmeid’, dat zou uitgroeien tot het populairste kookboek van de negentiende eeuw en dat talloze herdrukken beleefde. Het woord ‘zuinig’ is veelzeggend en weerspiegelt de aandacht (…) voor zuinigheid en spaarzin in de keuken.

Net als in Engeland , waar de voorkeur voor ‘de gewone pot’ dikwijls wordt toegeschreven aan de invloed van het puritanisme (…) wordt die voorkeur in Nederland het Calvinisme aangewreven. In Nederland lijkt er meer bewijs te zijn dan in Engeland dat de predikanten zich afkeurend uitlieten over de geneugten van de tafel.

Maar, zo schrijft Mennell verderop:

de (…) verklaring voor de overheersende positie van de gewone pot zal eerder in de armoede liggen dan in het navolgen van de Calvinistische leer.

…om even later verder te gaan met:

In één opzicht doet een aantal populaire, aan het eind van de negentiende en in het begin van de twintigste eeuw gepubliceerde Nederlandse kookboeken in mijn ogen nog Engelser aan dan Engels, en wel door de obsessie met zuinig zijn. Ook de Engelsen hielden zich veel bezig met het verwerken van restjes en het tien keer omdraaien van een penny, maar in geen enkel Engels kookboek ben ik ooit tegengekomen wat in de Nederlandse normaal was, namelijk het zo mogelijk op de cent uitrekenen wat ieder ingrediënt in ieder recept kostte.

Slotsom van de verhandeling: wij Nederlanders zijn inderdaad geobsedeerd door zuinigheid in de keuken, maar dit komt niet zozeer voort uit onze Calvinistische volksaard alswel uit bittere noodzaak, toen ons land er in de 18e en 19e eeuw bepaald minder welvarend bij lag.

Zo, weer een mythe ontzenuwd! En nu maar hopen dat er een Nederlandse omroepvereniging zo schrander is om de serie ‘A Victorian Farm’ aan te kopen, of – beter nog – het programma-idee te vertolken naar een vaderlandse versie.
(Ik ken alvast iemand die de rol van Ruth zou kunnen vervullen: de zendgemachtigden mogen zich bij mij melden…)

Categorieën:Kookboeken Tags:
  1. Winny
    10 februari 2009 om 12.41

    Geweldige serie, ik zit of op donderdag of op zaterdag gekluisterd aan de buis.

  1. No trackbacks yet.
Reacties zijn gesloten.